VÀI ĐIỀU MUỐN NÓI VỚI CÁC EM HỌC SINH VỀ MÔN NGỮ VĂN KHI CHƯA QUÁ MUỘN!

Các em thân mến!
Học văn là quá trình khám phá, tìm hiểu, cảm nhận cái đẹp. Cái đẹp trong văn chương bao giờ cũng bắt đầu từ cuộc đời nhà văn đến tác phẩm, phong cách nghệ thuật, nhân cách con người…Trong chương trình học ở bậc phổ thông nói chung, bậc Trung học phổ thông cơ sở nói riêng, phong cách nghệ thuật mỗi nhà văn, nhà thơ, nhất là những tác giả tiêu biểu thường được giới thiệu rải rác ở các khối lớp, các cấp học. Do đó, sự khám phá cái đẹp của văn chương cũng như sự cảm nhận cái đẹp của phong cách nghệ thuật bị ngắt đoạn, rời rạc. Đó cũng là một trong những lí do khiến nhiều em ban đầu có sự yêu mến môn Ngữ văn nhưng càng ngày càng cách xa nó.
Cái đẹp ngoài cuộc đời cũng như trong văn chương muôn đời nay vẫn luôn hấp dẫn, mời gọi mọi người. Song việc tìm hiểu, khám phá, cảm thụ nó là một công việc hết sức khó khăn và cũng nhiều hứng thú.. Thực tế xã hội, một bộ phận không nhỏ phụ huynh, học sinh chưa thấy hết ý nghĩa, tác dụng của môn Ngữ văn trong cuộc sống. Số người này cho rằng: Ngữ văn không phải là môn học Modern thời thượng, khó lòng xin việc sau khi ra trường trong cái thời buổi công nghiệp hóa hiện nay ở Việt Nam ta.
Nhưng bên cạnh đó vẫn còn không ít gia đình quan tâm , hướng con cái biết yêu quí, biết nâng niu những giá trị tinh thần mà môn Ngữ văn đưa lại. Họ luôn biết quan niệm: Học văn là học cách làm người ; Văn học là nhân học… Rất nhiều em hiểu và xâu chuỗi được những hạt ngọc văn chương thực sự có giá trị trong quãng đời học sinh của mình. Đó là những tên, tuổi, cuộc đời, sự nghiệp của nhiều tác giả; đó là những định hướng về tri thức, tâm hồn, tư tưởng, tình cảm của những tác phẩm được học, đọc trong và ngoài chương trình. Điều này khiến cô và các thầy cô giảng dạy môn Ngữ văn rất mừng.
Vài điều muốn nói với các em hôm nay cũng chỉ nhằm mục đích mong muốn các em mãi mãi hiểu đúng vai trò, vị trí, ý nghĩa, tác dụng của văn chương, đừng bao giờ vì những cái khó tiềm ẩn của nó mà bỏ xa văn chương để chạy theo những thứ khác.
Thứ nhất, chúng ta cần phải hiểu môn Ngữ văn là môn học có tính đặc thù rõ nét. Vấn đề đặt ra không dễ gì mà giải quyết ngay được . Song nó lại là môn học quan trọng, có tác động tới nhiều môn học khác. Học giỏi văn giúp ta diễn đạt lưu loát khi trình bày một vấn đề, biết lập luận logic khi giải một bài toán khó, biết tự tin khi soạn thảo một bản hợp đồng hay khi được chỉ định làm thư kí cho một hội nghị, tự tin trong giao tiếp và chủ động trả lời tốt những thông tin khi nghe sếp phỏng vấn lúc xin việc làm…
Thứ hai, các em cần nhận thức rõ cái khó của bộ môn để sẵn sàng chấp nhận nó, coi đó là cơ hội tốt để phát huy tác dụng của nó trong những tình huống trên. Cái khó của môn Ngữ văn là nó thật mông lung mà cũng thật mơ hồ. Khó lòng biết được mình viết đúng hay sai, hay hay dở và đúng-sai-hay-dở ở chỗ nào. Trong khi các môn học khác sau khi làm bài, đoán không sai bao nhiêu về kết quả.
Thứ ba, cô muốn các em nhận thức được vấn đề:Các em học văn là học làm nghệ thuật của ngôn từ nên không thể bắt môn học này phải đo đếm một cách cụ thể , khoa học, rạch ròi được. Thử làm một phép so sánh sau đây:
-Một chiến sĩ hôm nay luyện tập bắn súng để ngày mai đi đánh trận. Anh ta chỉ cần nhắm trúng mục tiêu, chờ thời cơ nổ súng phù hợp là có thể bắn “Trăm phát trăm trúng”.
-Một học sinh tập làm một bài văn nghị luận phải trải qua rất nhiều bước: Đọc kĩ đề bài; xác định đề để nắm vững nội dung yêu cầu của đề; xác định hệ thống luận điểm, luận chứng, luận cứ và sắp xếp hệ thống đó như thế nào để đảm bảo tính hợp lí trong bài văn. Các em còn phải biết làm bài có bố cục, phương pháp hợp lí; biết cách dùng từ, viết câu, dựng đoạn, diễn đạt, tạo văn bản…đảm bảo tính liên kết về nội dung và hình thức trong văn bản. Ngoài ra, các em phải tập thuyết phục một đối tượng khác nghe theo cách chúng ta giải quyết một vấn đề. Muốn làm được điều đó, các em phải biết dùng ngôn ngữ chuyên chở sức mạnh của kiến thức và lí luận để phục vụ mọi đối tượng. Mà đối tượng giao tiếp trong văn nghị luận lại luôn thay đổi theo từng kiểu bài. Họ là những trọng tài đánh giá mức độ kết quả bài tập làm văn của các em.
Rất nhiều cái khó các em phải vượt qua để có thể có được một bài văn đúng và hay nên những nhà nghiên cứu, biên soạn chương trình mới chỉ yêu cầu các em tập làm văn chứ chưa yêu cầu các em làm văn như những người đã thực sự trường thành trong giới văn học.
Vậy, làm thế nào để các em phát huy tốt tác dụng của môn học?
-Các em phải biết chủ động tiếp cận tác phẩm, nắm vững cách học từng thể loại theo hướng: Đọc, suy ngẫm, liên tưởng. Cao hơn, các em biết sử dụng những thông tin trong tác phẩm rồi tìm hiểu để giải quyết được các ý, các đầu mối liên quan với nhau trong văn bản.Từ đó, có thể khái quát, liên tưởng, tưởng tượng, gắn kết những điều cảm nhận được từ tác phẩm với thế giới bên trong tâm hồn mình và cả thế giới bên ngoài muôn vàn sinh động để có thể trình bày những điều mình hiểu bằng lời nói, bài viết.
- Các em nên có tính kiên nhẫn, tự giác làm đi làm lại một đề bài(một vấn đề) nếu chưa hay, chưa đủ, chưa đúng. Mỗi lần làm lại, cần ý thức học tập, rút kinh nghiệm những kĩ năng từ thầy cô, bạn bè và những tài liệu quí.
- Biết chủ động tìm tòi, phát hiện, ghi lại những từ ngữ, câu, đoạn văn hay một ý tưởng sáng tạo từ những cuốn sách quí để “tăng nguồn dinh dưỡng” cho bài làm của mình.
- Các em nên tập thói quen tự đánh giá “thành phẩm” của mình bằng cách tự tách mình ra khỏi bài của mình rồi đọc lại “thành phẩm” với con mắt của đối tượng giao tiếp mà mình đang cố gắng thuyết phục.Tự thuyết phục xem bài viết của mình có thể giúp người đọc, người nghe hiểu được bao nhiêu phần trăm vấn đề.
- Các em nên nhớ : Không một ai chỉ cần đọc sách và nghe giảng mà có thể coi là đủ để tiến tới làm một bài văn, bài thi hoàn hảo. Kết quả của một bài luận văn, một bài thi chỉ được gặt hái khi những giọt mồ hôi của trí tuệ từng em thực sự đổ ra trên từng dòng chữ.
Hi vọng càng ngày càng có nhiều học sinh yêu môn Ngữ văn, học giỏi môn Ngữ văn để biết nhận thức cuộc sống, biết phân biệt cái thực, cái giả, cái xấu, cái tốt…để có đủ khả năng truyền đạt đến người khác một cách chính xác và sinh động những vấn đề các em thu lượm được qua sự chiêm nghiệm của bản thân. Mong muốn các em sẽ là cầu nối giúp mọi người hiểu được: Học văn thực sự cần thiết và bổ ích cho mọi người, mọi nghề nghiệp trong xã hội.